Alternatywne IDE dla PHP? Apache NetBeans, ale nie tylko!

Ten post będzie trochę dłuższy, ponieważ chcę przedstawić bolączki i ścieżkę, jaką to IDE przeszło od starego oprogramowania do jego nowszej wersji. Chcę również skupić się na wadach oraz w pewnym sensie przedstawić, jak wygląda obecna praca w Apache NetBeans. Kiedy się na niego natknąłem? Dlaczego zacząłem go używać dopiero niedawno i dlaczego wygląda na to, że to IDE wraca do łask? Postaram się też przedstawić sposób konfiguracji IDE i pierwsze wrażenia.

Apache NetBeans

Na początek warto wspomnieć o historii Apache NetBeansa. Jest to zintegrowane środowisko programistyczne, które zostało stworzone głównie do programowania w Javie, ale teraz wspiera kilka języków programowania, w tym oczywiście PHP. Ogólnie oś czasu wygląda następująco:

  • 1996 – Na Uniwersytecie Karola w Pradze grupa studentów rozpoczyna projekt Xelfi, będący jednym z pierwszych środowisk programistycznych dla Javy napisanych w tym języku.
  • 1997-1998 – Projekt Xelfi zostaje rozwinięty, a jego nazwa zmienia się na NetBeans.
  • 1999 – Firma Sun Microsystems kupuje NetBeans od twórców z Pragi i rozpoczyna oficjalny rozwój oraz udostępnia go jako otwarte oprogramowanie.
  • 2000-2010 – NetBeans dynamicznie się rozwija, zyskuje wsparcie dla kolejnych wersji Javy i innych technologii. Staje się jednym z najpopularniejszych IDE dla programistów Java.
  • 2010 – Oracle przejmuje Sun Microsystems i tym samym staje się właścicielem projektu NetBeans.
  • 2016 – Oracle decyduje się przekazać NetBeans do Apache Software Foundation, rozpoczynając proces inkubacji projektu.
  • 2018 – NetBeans oficjalnie staje się projektem Apache i otrzymuje nazwę Apache NetBeans. Wychodzi pierwsza wersja pod szyldem Apache – Apache NetBeans 9.0.
  • 2018-obecnie – Apache NetBeans jest aktywnie rozwijany przez społeczność open source. Regularnie pojawiają się nowe wersje, które wspierają najnowsze technologie i języki programowania.

Konfiguracja NetBeans jest stosunkowo prosta, choć wymaga kilku kroków: NetBeans można pobrać bezpośrednio ze strony Apache. Instalator jest dostępny na wszystkie popularne systemy operacyjne. Najwygodniejszym sposobem jest pobranie Apache NetBeansa bezpośrednio ze strony repozytorium.

Po instalacji warto przejrzeć dostępne wtyczki. NetBeans domyślnie obsługuje PHP, ale można doinstalować wsparcie dla innych języków. Przede wszystkim polecam włączyć domyślną wtyczkę dla PHP.

Dodatkowo polecam doinstalować tę wtyczkę przez GitHub: netbeans-php-enhancements lub poprzez portal z pluginami link do wtyczki.

Aby zainstalować wtyczkę, wystarczy ją ściągnąć i rozpakować, a następnie przejść do Tools -> Plugins -> Downloaded i wybrać plik w formacie *.nbm.

Po zainstalowaniu powinno to wyglądać następująco:

W ustawieniach należy wskazać ścieżkę do interpretera PHP

oraz włączyć dodatkowe opcje i podpowiedzi do najnowszej wtyczki

Debugowanie

Jeżeli chodzi o debugowanie, mamy następującą opcję:

Trzeba również zainstalować Xdebug Helper i ustawić odpowiedni klucz IDE.

W przypadku debugowania z Dockerem kod testowy możemy odpalić na Dockerze w następujący sposób:

docker compose exec -e XDEBUG_MODE=debug -e XDEBUG_CONFIG="start_with_request=trigger idekey=netbeans client_host=host.docker.internal client_port=9003" myServiceInDocker vendor/bin/phpunit'

Pisanie kodu

Jeżeli chodzi o pisanie kodu PHP, trzeba się troszkę przestawić:

  • importowanie wszystkich zależności przy pomocy skrótu klawiszowego Ctrl + Shift + I, a nie, jak w PhpStormie, przy pomocy alt+enter. Moim zdaniem to nawet lepsze rozwiązanie, gdyż otwiera okno dialogowe, w którym możemy zdecydować, jakie zależności powinniśmy zaimportować.
  • wyszukiwanie za pomocą “Ctrl + I” w prawym górnym rogu
  • przełączanie pomiędzy plikami za pomocą “Ctrl + PageUp” i “Ctrl + PageDown”
  • PHPDoc /** @var MyClass $myVariable */ działa tylko w jednej linii.

Jest trochę bolączek i zapożyczeń z innych IDE. Koniec końców można go używać, jeżeli bardzo się chce. NetBeans zapewnia również wsparcie dla języka szablonów Twig. Działa podświetlanie składni i autouzupełnianie, ale niestety niewiele więcej. Szybkie wyszukiwanie nie działa dla plików Twig oraz innych podobnych plików i wymaga odpowiednich modyfikacji modułów dla PHP lub rozszerzeń.

Zalety

  • Lekkość – NetBeans jest zauważalnie mniej zasobożerny niż PhpStorm. Działa płynnie nawet na starszych komputerach.
  • Open Source – Całkowicie darmowy, bez ograniczeń licencyjnych.
  • Wsparcie dla wielu języków – Oprócz PHP, świetnie radzi sobie z Javą, JavaScriptem, HTML, C/C++.
  • Wbudowane narzędzia – Debugger, profiler, integracja z GIT, wsparcie dla frameworków (np. Symfony, Laravel).
  • Stabilność – Rzadko się zawiesza, a aktualizacje są regularne.
  • Prosta konfiguracja – Szybko można zacząć pracę bez konieczności instalowania dziesiątek rozszerzeń.
  • Rozszerzalność - Sami możemy bardzo szybko zacząć rozszerzać swoje IDE, o dziwo jest to znacznie wygodniejsze niż w PhpStormie
  • Powrót do przeszłości - Co ciekawe, jest to trochę powrót do przeszłości i można po prostu poczuć się tak, jak kiedyś, gdy IDE nie podpowiadało wszystkiego
  • Proces indeksacji (w porównaniu z PhpStormem) - Jest dosyć prosty i na tyle wydajny, że można bez problemu korzystać z IDE.
  • Zawiera kilka unikalnych pomysłów - O dziwo znalazłem w nim kilka fajnych i przydatnych rzeczy, takich jak lista zadań albo troszkę odmienny styl pracy z terminalem.
  • Możliwość dostosowania motywów, skrótów klawiszowych i układu okien.

Wady

  • Autocomplete – Działa dobrze, ale wymaga stosowania PHPDoc. W PhpStormie podpowiedzi są bardziej zaawansowane i nie wymagają tak szczegółowej dokumentacji.
  • Mniej wtyczek – Społeczność NetBeans jest mniejsza niż np. VSCode, przez co liczba dostępnych rozszerzeń jest ograniczona.
  • Wygląd – Interfejs użytkownika jest nieco przestarzały w porównaniu do konkurencji.
  • Brak natywnej integracji z Dockerem – Trzeba ręcznie konfigurować środowisko, co może być uciążliwe przy pracy z kontenerami. Interpreter PHP tylko w natywnym środowisku, nie można podpiąć interpretera z Dockera, co jest trochę uciążliwe.
  • Statyczna analiza kodu – Działa, ale nie jest tak rozbudowana jak w PhpStormie.
  • Mniej materiałów edukacyjnych – Trudniej znaleźć aktualne tutoriale i wsparcie społeczności.
  • Trochę zacofany - Na tle konkurencji raczej sporo mu brakuje do darmowych alternatyw. Zwłaszcza do Visual Studio Code, ale obstawiam, że z czasem się to zmieni
  • Debugowanie - tylko na serwerze; jeżeli chcemy debugować skrypty, to jest z tym trochę gorzej i trzeba pokombinować.
  • Integracja GIT - NetBeans posiada wbudowaną obsługę GIT, co pozwala na wygodną pracę z repozytoriami bezpośrednio z poziomu IDE, ale nie działa niestety tak jak bym tego oczekiwał, więc tutaj polecam przyzwyczaić się do pracy z terminalem. Prawdopodobnie trzeba poczekać na naprawę błędów.
  • AI - brak integracji z Copilotem; jest wtyczka, która to symuluje, ale to nie to samo co w PhpStormie. Równie dobrze może to być plus ;-)

Przykładowe zastosowania

NetBeans sprawdzi się świetnie w małych i średnich projektach PHP, gdzie nie potrzebujemy zaawansowanych narzędzi do refaktoryzacji czy integracji z chmurą. Jest idealny dla osób, które cenią prostotę i stabilność, a jednocześnie chcą mieć dostęp do podstawowych funkcji IDE.

Wskazówki i triki

  • Warto korzystać z funkcji “Live Templates” do szybkiego wstawiania powtarzalnych fragmentów kodu.
  • Można skonfigurować własne skróty klawiszowe, co znacznie przyspiesza pracę.
  • NetBeans pozwala na szybkie przełączanie się między plikami i klasami (Ctrl+O, Ctrl+Shift+O).
  • Warto regularnie aktualizować IDE i wtyczki – poprawia to stabilność i bezpieczeństwo.
  • Jeśli pracujesz z Dockerem, to raczej będziesz potrzebował ręcznej konfiguracji środowiska.

Moje doświadczenia i rekomendacje

Po kilku miesiącach pracy z NetBeans mogę powiedzieć, że to narzędzie, które pozwala skupić się na kodzie. Nie rozprasza nadmiarem opcji, a jednocześnie daje wszystko, co potrzebne do codziennej pracy. Jeśli szukasz alternatywy dla ciężkich, płatnych IDE – warto spróbować NetBeans. Szczególnie polecam go osobom, które cenią prostotę, stabilność i open source. Trzeba jednak uzbroić się w cierpliwość, bo praca z tym IDE różni się znacznie od obecnych na rynku rozwiązań i sprawia wrażenie ociężałego narzędzia. Jestem pewny, że z czasem rozwój Apache NetBeansa przyspieszy i zacznie on stanowić realną alternatywę dla produktów JetBrains. Mimo że już teraz z większości produktów tej firmy można korzystać za darmo, to czas płynie, firmy przechodzą z rąk do rąk, a kod zostaje.

A co z PhpStormem?

To nie tak, że PhpStorm jest zły. Jest bardzo dobry! Można też powiedzieć, że nawet za bardzo. To, co lubię w oprogramowaniu, to poczucie, że mam kontrolę nad tym, co robię. Niestety w przypadku produktów JetBrains tego mi brakuje. Zawsze lubiłem patrzeć, co jest pod spodem narzędzi, zabawek, których używałem jako dziecko, i chyba tak mi już zostało.

W związku z tym postanowiłem bardziej wgłębić się w problematykę samego IDE. Jednakże zamknięty kod źródłowy nie bardzo zachęca do pisania wtyczek. Trzeba się naprawdę wczytać w dokumentację i mieć wiedzę z zakresu takich narzędzi jak Kotlin czy Gradle. To już jest dosyć spory punkt wejścia dla programistów, którzy nie mieli zbytnio styczności z Javą.

Z perspektywy użytkownika jest to bardzo dobre narzędzie dla osób, które zaczynają swoją przygodę programistyczną z PHP. Ma w sobie bardzo dużo ułatwiającej automagii, przez co można odnieść wrażenie, że programowanie w nim jest bardzo ułatwione. Niestety jest to okupione pewną ceną w postaci zasobów komputera. Wiadomo jednak, że to również kwestia tego, jak dużo “ułatwień” podczas naszej pracy potrzebujemy. W sumie to bardzo ciekawy model biznesowy, w którym uzależniamy użytkownika od naszego produktu. Brzmi znajomo, prawda?

Im więcej dostajemy i im łatwiej nam idzie, tym chętniej używamy tego narzędzia, nawet za sporo wyższą cenę. W tym przypadku na szczęście zawsze można użyć notatnika i męczyć się z miejscem, w którym nie postawiło się średnika. Aż łza się w oku kręci… Tymczasem ludzie generują już całe aplikacje, używając nowoczesnych narzędzi AI.

Kto wie, może IDE też powinno służyć do czegoś podobnego. Najważniejsze jednak przed nami. Dlaczego PhpStorm może nie być najlepszym dostępnym IDE i dlaczego, co za tym idzie, warto skupić się na alternatywnych opcjach? Chciałbym w tym poście przyjrzeć się alternatywie w postaci Apache NetBeans.

Na co dzień narzędzia programistyczne potrafią być trochę przytłaczające. PhpStorm instaluje automatycznie sporo zasobożernych wtyczek, takich jak:

  • GitHub Copilot - wtyczka pozwalająca używać w wygodny sposób GitHub Copilota. Jest całkiem przydatna, ale jej zasobożerność z pewnymi konfiguracjami może być problematyczna. A każdy ma ograniczone zasoby, zwłaszcza jeśli programuje na laptopie. Moim zdaniem znacznie lepiej spisuje się w ograniczonym kontekście, kiedy używam jej z poziomu przeglądarki internetowej lub po prostu używam czatu. Przydaje się jednak w trybie Agenta w celu generacji kodu. Zazwyczaj pytam go o bardzo głupie rzeczy albo wtedy, gdy nie jestem pewny, czy moje podejście ma sens. No bo na pewno już kiedyś tego próbował, prawda? Spośród funkcji, które wyłączyłem w tej wtyczce, należy wymienić autouzupełnianie – potrafi nieźle zjeść pamięć mojego laptopa i nie jest wcale tak bardzo przydatna. Można wręcz powiedzieć, że “Autocomplete” robi z ciebie debila, ale to raczej temat na inny post.

  • JetBrains AI Assistant - Nic tak nie pomaga w programowaniu, jak kolejny asystent AI! W dodatku płatny i to od JetBrains. Jest on w pewnym sensie znacznie lepszy w debugowaniu i podpowiadaniu niż jego konkurent Copilot. Nic dziwnego, w końcu to pewna sfera do zagospodarowania. Oczywiście, dopóki są jeszcze inne produkty lub serwisy, które udostępniają podobne usługi. Wiadomo jednakże, że trzeba się nad tym pochylić. Jest równie zasobożerny co jego konkurent. Oferuje przyjemny i bardziej czytelny interfejs i śmiało mogę powiedzieć, że pomógł mi rozwiązać kilka problemów podczas codziennego kodowania.

  • Zarządzanie bazami - Ten eksplorator jest naprawdę wygodny. Można manipulować widokiem tabel, w szybki sposób dostosować widok, filtry oraz wybrać dogodny sterownik do swojej bazy danych. Bardzo ładnie podsumowuje dane i szybko mogę przejrzeć, co mam w środku. Z całym sercem mogę polecić, jeżeli zależy nam na szybkim przeglądzie bazy danych. Jednakże i ten klient może zawieść. W moim przypadku był to sterownik do bazy danych przy dostępie do bazy danych AWS MySQL. Nie mogłem skasować rekordu ani podejrzeć wykonanych zmian. Tunelowanie jest możliwe, ale trzeba je dobrze skonfigurować. Tak czy siak, solidne 7/10! No ale nic nie odda magii pisania zapytań w terminalu.

  • Docker - Nie pamiętam, kiedy ostatnio go użyłem, ponieważ większość rzeczy robię w konsoli.

  • FTP - Najczęściej odpalam ten plugin tylko po to, żeby zalogować się na serwer. Wiem, że powinno się tutaj użyć terminala. I chyba szybko się na terminal przerzucę. Warto wspomnieć o funkcji synchronizacji za pomocą rsync, to naprawdę nieraz uratowało mi skórę, gdy musiałem wrzucić szybko zmiany albo poprawić buga na produkcji po niezbyt dobrze przetestowanym deploymencie.

  • Symfony - sporo przydatnych funkcji, to jest akurat plugin, który polecam. Zwłaszcza początkującym i uczącym się frameworka Symfony.

Podsumowując, wtyczki są niezbędne, jeżeli chcemy być produktywni, mimo to więcej wiedzy zyskamy, nie używając tych wtyczek jako deweloperzy. Rozwiązując problemy integracyjne i obcując bezpośrednio z oprogramowaniem, jesteśmy w stanie znacznie lepiej zrozumieć “co autor miał na myśli”. Szkoda jednak, że dopiero niedawno to odkryłem. Lepiej późno niż wcale!

Zanim odpaliłem projekt, to pięć razy zdążyłem wyłączyć niepotrzebne dodatki i zrestartować laptopa. Dodatkowo musiałem skonfigurować podwójną ilość pamięci na partycji Swap, by móc w ogóle odpalić udostępnianie ekranu. Musiałem odpowiednio skonfigurować cały projekt, zignorować odpowiednie foldery, tylko po to, żeby zmniejszyć ilość zajmowanej pamięci. To naprawdę niepokojące, zwłaszcza przy pracy z większymi projektami. Opóźniało i dokuczało mi to w codziennej pracy. Można by zasugerować, że większość osób pracuje w PHP, używając Maca, który jest w stanie wyciągnąć takie obciążenie bez większych problemów. Zastanawiam się, czy to aby w porządku, zwłaszcza że dopiero niedawno zacząłem mierzyć, jak dużo prądu mój laptop jest w stanie zużyć pracując na pełnych obrotach. Skończyło się na tym, że po wyłączeniu większości nieużywanych pluginów i pominięciu generowanych przez aplikacje plików projektowych wreszcie byłem w stanie normalnie pracować. Najprawdopodobniej trzeba równie mocno optymalizować nie tylko kod, który jest przez nas napisany, ale i narzędzia, których używamy, muszą być odpowiednio do tego celu skonfigurowane. Jest to trochę kuszące, aby zostawić rzeczy takimi, jakimi je zastaliśmy.

Pomijając problemy z zasobami, drugim istotnym czynnikiem jest to, że nawet jeżeli mamy możliwość podejrzenia działających procesów, to PhpStorm wiele rzeczy robi za nas automatycznie.

  • Wybór wersji PHP z pliku composer.json,
  • Instalowanie zależności.
  • Naprawianie za nas błędów konfiguracyjnych.
  • Autoimportowanie zależności
  • Listy zadań
  • Debugowanie
  • Generacja kodu (z pluginami AI)

Dlaczego więc podjąłem próbę przerzucenia się na starszą, darmową alternatywę?

Na dole NetBeans, a na górze PhpStorm… zjada pamięć jak królik kapustę :-) Jest to z pewnością zasługa tego, że z wielką mocą wiąże się jeszcze większy proces indeksacji.




    Podoba Ci się ten artykuł?

    Oto kilka kolejnych artykułów, które mogą Ci się spodobać:

  • Nowe narzędzie n8n!
  • Przecinek na końcu argumentów funkcji w PHP (trailing comma)
  • Wykorzystanie array_map() w codziennym życiu programisty - Przegląd PHP #7
  • W końcu dobrze napisane testy z odpowiednią strukturą ładowania Composer
  • Jak zintegrować GitHub Copilot do automatycznego generowania wiadomości commitów?